Σειρά άρθρων: Κύρου Ανάβαση (6/11)
Του Νικόλαου Μενελάου
Τέως Προέδρου Σωματείου Ταχυδρόμων Νομού Αχαΐας
Μετά την προδοσία και την εκτέλεση των Ελλήνων στρατηγών, ο στρατός βρίσκεται στην πιο επικίνδυνη στιγμή της ύπαρξής του. Οι άνδρες έχουν μείνει χωρίς ηγεσία, χωρίς συμμάχους και χωρίς καμία εγγύηση ασφάλειας. Βρίσκονται βαθιά μέσα στην περσική επικράτεια, περικυκλωμένοι από εχθρικούς πληθυσμούς και εκτεθειμένοι σε κάθε είδους απειλή.
Η νύχτα που ακολουθεί είναι βαριά. Δεν υπάρχει φωτιά, δεν υπάρχει φαγητό, δεν υπάρχει ύπνος. Ο φόβος δεν είναι πια αφηρημένος· είναι συγκεκριμένος και κοινός για όλους.
Οι στρατιώτες πέρασαν τη νύχτα χωρίς φωτιά, χωρίς
φαγητό και χωρίς ύπνο, συλλογιζόμενοι τη συμφορά που τους είχε βρει.
— Ξενοφών, Κύρου Ανάβαση (μτφρ. νέα ελληνικά)
Κι όμως, ο στρατός δεν διαλύεται.
Η ανάγκη για απόφαση
Όσο βαριά κι αν είναι η κατάσταση, γίνεται γρήγορα σαφές ότι η απελπισία δεν μπορεί να είναι λύση. Οι Έλληνες γνωρίζουν ότι αν παραμείνουν αδρανείς, θα αφανιστούν χωρίς μάχη. Η επιβίωση απαιτεί οργάνωση, πειθαρχία και, πάνω απ’ όλα, ηγεσία.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, αρχίζουν οι πρώτες
συζητήσεις. Όχι σε επίπεδο αρχόντων ή στρατηγών — αυτοί έχουν χαθεί — αλλά σε
επίπεδο στρατιωτών. Η ανάγκη μετατρέπεται σε συλλογική βούληση:
ο στρατός πρέπει να ανασυγκροτηθεί μόνος του.
Ο λόγος του Ξενοφώντα
Σε αυτή τη στιγμή κρίσης, αναδεικνύεται μια νέα μορφή. Ο Ξενοφών, μέχρι τότε χωρίς επίσημο αξίωμα, παίρνει τον λόγο. Δεν μιλά ως αρχηγός, αλλά ως ένας από τους πολλούς, που όμως βλέπει καθαρά την πραγματικότητα.
Μου φαίνεται ότι δεν πρέπει να χάνουμε το θάρρος
μας· γιατί ούτε είμαστε άοπλοι, ούτε χωρίς εμπειρία, ούτε λιγότεροι από όσους
μας απειλούν.
— Ξενοφών, Κύρου Ανάβαση (μτφρ. νέα ελληνικά)
Ο λόγος του δεν υπόσχεται εύκολη σωτηρία. Υπενθυμίζει, όμως, κάτι θεμελιώδες: οι Έλληνες δεν είναι ανυπεράσπιστοι. Έχουν όπλα, πειθαρχία και πολεμική εμπειρία. Και κυρίως, έχουν ο ένας τον άλλον.
Ο λόγος αυτός λειτουργεί ως σημείο καμπής. Από τη σιωπηλή απόγνωση, ο στρατός περνά στη σκέψη και από τη σκέψη στην απόφαση.
Η εκλογή νέων στρατηγών
Η ανασυγκρότηση δεν γίνεται αυθαίρετα. Οι Έλληνες δεν επιλέγουν έναν μονάρχη ούτε έναν αυθέντη. Επιλέγουν στρατηγούς, μέσα από διαδικασία συλλογική και συνειδητή.
Αποφασίστηκε να εκλεγούν νέοι στρατηγοί στη θέση
εκείνων που είχαν σκοτωθεί.
— Ξενοφών, Κύρου Ανάβαση (μτφρ. νέα ελληνικά)
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ο Ξενοφών, αν και Αθηναίος, προτείνει για επικεφαλής της νέας ηγεσίας τον Σπαρτιάτη Χειρίσοφος. Η επιλογή αυτή δεν γίνεται τυχαία. Το κύρος της Σπάρτης και η αποδοχή ενός Σπαρτιάτη αρχηγού θεωρούνται απαραίτητα για τη διατήρηση της πειθαρχίας και της ενότητας του στρατού.
Ο ίδιος ο Ξενοφών δεν μένει εκτός. Εκλέγεται και ο ίδιος στρατηγός, αναλαμβάνοντας ενεργό ρόλο στη διοίκηση και μοιραζόμενος την ευθύνη της πορείας. Η ηγεσία που διαμορφώνεται δεν βασίζεται στην καταγωγή ή την πόλη, αλλά στην εμπιστοσύνη και την ικανότητα.
Ο ίδιος ο Ξενοφών εκλέγεται στρατηγός. Όχι επειδή το επιδίωξε, αλλά επειδή τον εμπιστεύτηκαν.
Η επιλογή αυτή είναι κρίσιμη. Δείχνει ότι, ακόμα και σε συνθήκες ακραίου κινδύνου, ο ελληνικός στρατός λειτουργεί με κανόνες και θεσμούς. Η πειθαρχία δεν επιβάλλεται από τον φόβο, αλλά από τη συναίνεση.
Από τον μισθοφορικό στρατό στη συλλογική κοινότητα
Από αυτή τη στιγμή και μετά, ο στρατός παύει να είναι απλώς ένα σύνολο μισθοφόρων. Μετατρέπεται σε κοινότητα ανθρώπων που μοιράζονται κοινό σκοπό: την επιστροφή στην πατρίδα.
Η εξουσία δεν είναι πια περσική.
Η επιβίωση δεν εξαρτάται από βασιλείς ή σατράπες.
Εξαρτάται από τους ίδιους.
Η Ανάβαση, με τη στενή έννοια της εκστρατείας του
Κύρου, έχει τελειώσει.
Η Ανάβαση ως αγώνας επιβίωσης, μόλις αρχίζει.
Στο επόμενο άρθρο
Η πορεία μέσα από εχθρικά εδάφη, οι κακουχίες, οι συγκρούσεις και η πειθαρχία που κρατά ζωντανό τον στρατό.
🗓️ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2026
✍️ Alexander-Hellas.blogspot.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου