Κύρου Ανάβαση - Η Μάχη στα Κούναξα

 

Σειρά άρθρων: Κύρου Ανάβαση (4/11)

Του Νικόλαου Μενελάου
Τέως Προέδρου Σωματείου Ταχυδρόμων Νομού Αχαΐας

Η σύγκρουση που για μήνες φαινόταν αναπόφευκτη φτάνει στο σημείο όπου δεν μπορεί πλέον να αποφευχθεί.
Ο Κύρος και ο Αρταξέρξης, δύο αδέλφια γεννημένα από τον ίδιο πατέρα και την ίδια μητέρα, βρίσκονται επικεφαλής δύο στρατών που κινούνται ο ένας εναντίον του άλλου.

Για τους Έλληνες μισθοφόρους, που ακολούθησαν τον Κύρο χωρίς να γνωρίζουν εξαρχής το πλήρες μέγεθος της επιχείρησης, η πραγματικότητα είναι πλέον σαφής. Δεν πρόκειται για επιδρομή ούτε για εκστρατεία κατά αποστατών.
Βρίσκονται αντιμέτωποι με τον Μεγάλο Βασιλέα της Περσίας.

Η μάχη θα δοθεί στην πεδιάδα των Κουναξών, κοντά στον Ευφράτη. Ένα ανοιχτό πεδίο, κατάλληλο για την ανάπτυξη μεγάλων δυνάμεων, όπου η σύγκρουση θα είναι άμεση και καθοριστική.

Οι αντίπαλες δυνάμεις

Ο Αρταξέρξης παρατάσσει έναν στρατό πολυάριθμο και ετερόκλητο. Περσικά σώματα, ιππικό και σύμμαχοι από διάφορες περιοχές της αυτοκρατορίας σχηματίζουν μια δύναμη που υπερέχει συντριπτικά σε αριθμό.

Απέναντί του, ο Κύρος διαθέτει μικρότερο περσικό στρατό, αλλά έχει στο πλευρό του αυτό που θεωρεί καθοριστικό πλεονέκτημα:
τους Έλληνες οπλίτες.

Οι Έλληνες παρατάσσονται στο δεξί κέρας, σύμφωνα με τη συνήθη τακτική. Είναι έμπειροι, πειθαρχημένοι και βέβαιοι για την αξία τους στη μετωπική σύγκρουση. Για αυτούς, η μάχη είναι πρωτίστως στρατιωτική υπόθεση· δεν τους αφορά η περσική δυναστική διαμάχη, αλλά η επιβίωση και η νίκη στο πεδίο.

Η αρχική παράταξη των αντιπάλων στη Μάχη στα Κούναξα (401 π.Χ.)

 

Η σύγκρουση

Όταν οι παρατάξεις πλησιάζουν, η σύγκρουση ξεσπά χωρίς καθυστέρηση. Οι Έλληνες κινούνται πρώτοι. Η φάλαγγα προελαύνει συμπαγής, με κραυγή και ορμή, και πέφτει επάνω στο αντίπαλο μέτωπο.

Οι Έλληνες, μόλις πλησίασαν σε απόσταση βολής, έτρεξαν με κραυγή και όρμησαν εναντίον των αντιπάλων· και εκείνοι δεν άντεξαν την επίθεση, αλλά αμέσως τράπηκαν σε φυγή.
— Ξενοφών, Κύρου Ανάβαση (μτφρ. νέα ελληνικά)

Το περσικό δεξί κέρας διαλύεται σχεδόν αμέσως. Στο σημείο όπου πολεμούν οι Έλληνες, η μάχη φαίνεται να έχει κριθεί. Η αυτοπεποίθησή τους επιβεβαιώνεται, και η νίκη στο δικό τους μέτωπο είναι καθαρή.

Όμως η έκβαση της μάχης των Κουναξών δεν θα κριθεί εκεί.

 

Πρόοδος μάχης μεταξύ Ελλήνων-Περσών

Η κρίσιμη κίνηση του Κύρου

Ενώ οι Έλληνες προελαύνουν, ο Κύρος έχει στραμμένο το βλέμμα του στο κέντρο της παράταξης, εκεί όπου βρίσκεται ο αδελφός του, ο Αρταξέρξης. Πιστεύει ότι η μάχη θα τελειώσει αμέσως αν εξουδετερωθεί ο Μεγάλος Βασιλέας.

Χωρίς να συγκρατηθεί, εγκαταλείπει τη θέση του και επιτίθεται με μικρή συνοδεία προς τον αδελφό του.

Όταν ο Κύρος είδε τον αδελφό του, δεν συγκρατήθηκε, αλλά όρμησε εναντίον του λέγοντας: «Τον βλέπω τον άνθρωπο», και χτύπησε πρώτος.
— Ξενοφών, Κύρου Ανάβαση (μτφρ. νέα ελληνικά)

Το πλήγμα είναι καίριο. Ο Αρταξέρξης τραυματίζεται βαριά και απομακρύνεται από το πεδίο. Για μια στιγμή, η τύχη της αυτοκρατορίας φαίνεται να κρέμεται από αυτή τη σύγκρουση δύο αδελφών.

Ο θάνατος του Κύρου

Η τόλμη του Κύρου, όμως, τον εκθέτει. Μέσα στη σύγχυση της μάχης δέχεται θανάσιμο πλήγμα και πέφτει νεκρός, ενώ ο τραυματισμένος Αρταξέρξης διασώζεται.

Ο Κύρος σκοτώθηκε, και μαζί του έπεσαν και οι πιστότεροι από τους συντρόφους του.
— Ξενοφών, Κύρου Ανάβαση (μτφρ. νέα ελληνικά)

Η είδηση του θανάτου του δεν φτάνει αμέσως στους Έλληνες. Εκείνοι συνεχίζουν να νικούν στο δικό τους μέτωπο, αγνοώντας ότι ο άνθρωπος για τον οποίο ξεκίνησε η εκστρατεία δεν υπάρχει πλέον.

Η γενική επίθεση του περσικού στρατού μετά τον θάνατο του Κύρου

 

Η γενική επίθεση και η ελληνική υπεροχή

Μετά τη διάλυση του περσικού δεξιού κέρατος, η μάχη δεν σταματά. Ο περσικός στρατός επιχειρεί γενική επίθεση εναντίον των Ελλήνων, προσπαθώντας να τους περικυκλώσει και να εκμεταλλευτεί την αριθμητική του υπεροχή.

Οι Έλληνες, όμως, διατηρούν τη συνοχή τους. Ανασυντάσσονται γρήγορα και κινούνται ξανά επιθετικά, αυτή τη φορά εναντίον ευρύτερων περσικών δυνάμεων. Η φάλαγγα προχωρά με τάξη και αποφασιστικότητα, και όπου εμφανίζεται, οι αντίπαλοι υποχωρούν.

Όσοι επιχείρησαν να τους επιτεθούν, δεν άντεξαν, αλλά όλοι τράπηκαν σε φυγή, και οι Έλληνες τους καταδίωξαν όσο προχωρούσαν.
— Ξενοφών, Κύρου Ανάβαση (μτφρ. νέα ελληνικά)

Στο σημείο αυτό γίνεται σαφές ότι, στρατιωτικά, οι Έλληνες δεν έχουν ηττηθεί από κανέναν. Αντιθέτως, έχουν τρέψει σε φυγή όχι μόνο τμήματα, αλλά ολόκληρο τον περσικό στρατό που βρέθηκε απέναντί τους.

 

Η ελληνική φάλαγγα αντέχει και νικά χωρίς αρχηγό

Η πρόταση στον Αριαίο

Όταν οι Έλληνες πληροφορούνται τον θάνατο του Κύρου, η κατάσταση αλλάζει δραματικά. Παρά τη στρατιωτική τους υπεροχή, βρίσκονται χωρίς ηγεμόνα και χωρίς σαφή πολιτικό στόχο.

Τότε στρέφονται στον Αριαίο, Πέρση στρατηγό και στενό συνεργάτη του Κύρου, ο οποίος είχε πολεμήσει στο πλευρό τους. Οι Έλληνες του προτείνουν να αναλάβει εκείνος τον περσικό θρόνο, υποσχόμενοι τη στρατιωτική τους υποστήριξη.

Η πρόταση αυτή δείχνει δύο πράγματα:

• ότι οι Έλληνες γνωρίζουν τη δύναμή τους
• και ότι κατανοούν πως χωρίς πολιτική λύση, η στρατιωτική νίκη δεν αρκεί

Ο Αριαίος, όμως, αρνείται. Δεν θεωρεί τον εαυτό του ικανό ή νόμιμο να διεκδικήσει τον θρόνο και φοβάται την αντίδραση της περσικής εξουσίας. Με την άρνησή του, κάθε πιθανότητα συνέχισης της εκστρατείας με νέο ηγεμόνα τερματίζεται οριστικά.

Ένα παράδοξο τέλος μάχης

Η Μάχη στα Κούναξα τελειώνει χωρίς στρατιωτική ήττα για τους Έλληνες. Στο πεδίο της σύγκρουσης έχουν επικρατήσει. Πολιτικά, όμως, η κατάσταση έχει ανατραπεί πλήρως.

Ο Κύρος είναι νεκρός.
Ο Αρταξέρξης παραμένει βασιλιάς.
Και οι Έλληνες βρίσκονται βαθιά μέσα στην Περσία, χωρίς σκοπό, χωρίς προστάτη και χωρίς σαφή διέξοδο.

Η εκστρατεία τελειώνει εδώ.
Η Ανάβαση, μόλις αρχίζει.

Η μάχη στα Κούναξα Ήττα και νίκη

 

🗓️ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2026

✍️ Alexander-Hellas.blogspot.gr