ΤΟ ΡΩΜΑΪΚΟ ΤΑΦΙΚΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΖΑΚΥΝΘΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ

Το ρωμαϊκό ταφικό μνημείο στη συμβολή των οδών Αγίας Σοφίας και Ζακύνθου στην Πάτρα, όπως διαμορφώνεται σήμερα.

Του Νικόλαου Μενελάου
Τέως Προέδρου Σωματείου Ταχυδρόμων Νομού Αχαΐας

Στη συμβολή των οδών Αγίας Σοφίας και Ζακύνθου, στο κέντρο της Πάτρας, βρίσκεται ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον αρχαιολογικό εύρημα, το οποίο τα τελευταία χρόνια έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των κατοίκων της περιοχής.

Οι πρώτες φωτογραφίες που διαθέτουμε χρονολογούνται από το 2012 και καταγράφουν το μνημείο λίγο μετά την αποκάλυψή του κατά τη διάρκεια εργασιών στο οικόπεδο. Από τότε έως σήμερα, το εύρημα παρέμεινε ορατό στον χώρο, αποτελώντας αντικείμενο συζητήσεων και προβληματισμού για το μέλλον του.

Το μνημείο κατά την περίοδο της ανασκαφικής έρευνας το 2012.

Άποψη του μνημείου λίγο μετά την αποκάλυψή του. Διακρίνονται τα προσωρινά μέτρα προστασίας του χώρου.

Παρατηρώντας τις φωτογραφίες, διακρίνονται ισχυρές λιθόκτιστες τοιχοποιίες, ορθογώνιοι χώροι και στοιχεία που παραπέμπουν σε οργανωμένο ταφικό συγκρότημα. Η διάταξη των κατασκευών, καθώς και η μορφή των επιμέρους τμημάτων του μνημείου, δείχνουν ότι πρόκειται για εύρημα σημαντικού μεγέθους και ιδιαίτερης αρχαιολογικής αξίας.

Μπροστά από τον κεντρικό ταφικό χώρο διακρίνεται δεύτερη ορθογώνια κατασκευή, η χρήση της οποίας δεν μπορεί να προσδιοριστεί με βεβαιότητα μόνο από τις φωτογραφίες. Θα μπορούσε να αποτελεί τμήμα του συστήματος πρόσβασης ή να συνδέεται με δεύτερη ταφή του μνημείου.

Σε ορισμένα σημεία φαίνεται να διαμορφώνεται χώρος πρόσβασης προς το εσωτερικό τμήμα του μνημείου, ενώ οι σωζόμενες κατασκευές επιτρέπουν στον επισκέπτη να αντιληφθεί ότι δεν πρόκειται για ένα απλό μεμονωμένο εύρημα αλλά για ένα οργανωμένο ταφικό σύνολο.

Λεπτομέρεια του κεντρικού τμήματος του μνημείου.

Σύμφωνα με τις δημόσιες πληροφορίες που έχουν δοθεί στη δημοσιότητα, το μνημείο έχει χαρακτηριστεί ως ρωμαϊκό ταφικό μνημείο και έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο μελέτης και αξιολόγησης από τις αρμόδιες αρχαιολογικές υπηρεσίες.

ΜΙΑ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΤΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ

Αξίζει να σημειωθεί ότι κάτοικοι της περιοχής θυμούνται πως κατά τη δεκαετία του 1980, σε γειτονικό οικόπεδο της ίδιας περιοχής, είχαν αποκαλυφθεί αρχαίοι τάφοι με σημαντικά ευρήματα. Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες της εποχής, ανάμεσα στα ευρήματα αναφέρονται και χρυσά κτερίσματα, τα οποία φέρεται να μεταφέρθηκαν για φύλαξη και μελέτη από τις αρμόδιες αρχαιολογικές υπηρεσίες. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, δεν έχει εντοπιστεί σχετική δημοσιευμένη αρχαιολογική έκθεση που να επιβεβαιώνει τις λεπτομέρειες αυτές.

Πρόσφατη εικόνα από τον χώρο όπου πραγματοποιούνται εργασίες υπό την επίβλεψη των αρμόδιων υπηρεσιών.

Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΥ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΕ ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΟ FACEBOOK

Vasileios Kapogiannopoulos
Καλησπέρα σας, είμαι ο υπεύθυνος της εταιρείας κατασκευής του έργου.
Το εύρημα πρόκειται:
1. Να προστατευθεί.
2. Να ασφαλιστεί.
3. Να αναδειχθεί.
Στην εικόνα βλέπετε πως θα είναι όταν ολοκληρωθεί.
1. Προστασία. Το εύρημα θα κλειστεί σε αυτόνομο υπόγειο δωμάτιο και θα προστατεύεται από τις καιρικές συνθήκες.
2. Ασφάλεια. Το δωμάτιο είναι αυτόνομο και ασφαλισμένο με δυνατότητα πρόσβασης μόνο από την εφορία αρχαιοτήτων.
3. Ανάδειξη. Θα γίνει ανοιχτό αίθριο στο δάπεδο της πολυκατοικίας με τζαμαρία, εξωτερικά, όπου θα υπάρχει πινακίδα με περιγραφή του ευρήματος, ένω θα υπάρχει και qr code με παραπομπή σε ιστοσελίδα σε 2 γλωσσο κείμενο για την περιγραφή του. Επίσης εξετάζεται, σε συνεργασία με την εφορία αρχαιοτήτων το άνοιγμα του χώρου για επίσκεψη μια φορά τον χρόνο.
Η ανασκαφή του έχει γίνει ήδη εδώ και 15 χρόνια και λόγω της κρίσης το έργο πάγωσε. Από τότε είναι εκτεθημενο στην φύση.
Υπάρχει άριστη συνεργασία με την εφορία αρχαιοτήτων από την πρώτη στιγμή ενώ, έχει περάσει από 2 Αρχαιολογικα Συμβούλια με έγκριση, το 1ο ήδη από την πρώτη στιγμή που το εντόπισαν. Η τακτική του εγκιβωτισμού σε υπόγεια αποθήκη είναι συνήθης σε τέτοιου είδους ευρήματα. Υπάρχουν πάρα πολλα στην πόλη μας.
Το εύρημα και το έργο το επιβλέπουν ήδη αρχαιολόγοι και αυτές τις μέρες θα γίνουν οι πρώτες εργασίες συντήρησης, από τους συντηρητές της αρχαιολογίας.
Εμείς σε συνεργασία με την εφορία αρχαιοτήτων και μετά από συζητήσεις καταλήξαμε στο σχεδιασμό ανοιχτού αιθρίου με τζαμαρία, το οποίο επιτρέπει την προβολή του ευρήματος ενώ το προστατεύει.
1. Παραθέτω σε επόμενο σχολιο, εικόνα για το πώς ήταν πριν, εδώ και 15 χρόνια περίπου, εκτεθειμένο στην φύση.
2. Παραθέτω σε επόμενο σχολιο παρόμοια τακτική ανάδειξης που υπάρχει τώρα πίσω από το σούπερ μάρκετ ΑΒ στην οδό Αμερικής. Επίσης μέρος του Μουσείο της Ακρόπολης είναι πάνω σε αρχαία τα οποία μπορείς να δεις.
3. Οποιεσδήποτε αναφορές σε μίζες, κονέ και μέσον για την επίτευξη του αποτέλεσματος είναι ανυπόστατες, και αποτελούν δυσφήμιση για την εταιρεία μας και το συνολικό μας εργο, από το 1985 που δραστηριοποιουμαστε στον κλάδο των κατασκευών. Έχουν γίνει όλα μέσα από τις προβλεπόμενες διαδικασίες όπως και σε πολλά άλλα ευρήματα σε άλλες πολυκατοικίες που υπάρχουν στην Πάτρα.
4. Το κόστος το αναλαμβάνει η εταιρεία του έργου.

Η προτεινόμενη μορφή ανάδειξης του μνημείου σύμφωνα με τη δημόσια τοποθέτηση της εταιρείας.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Εφόσον τηρηθούν όσα αναφέρονται στην επίσημη ανακοίνωση της εταιρείας, 
και των αρμόδιων αρχαιολογικών υπηρεσιών πρόκειται για μια λύση που μπορεί να συνδυάσει την προστασία και ανάδειξη ενός σημαντικού αρχαιολογικού μνημείου με το δικαίωμα των ιδιοκτητών να αξιοποιήσουν την περιουσία τους.

Η διατήρηση του μνημείου στη θέση όπου βρέθηκε, η προστασία του από τις καιρικές συνθήκες και η δυνατότητα θέασής του από το κοινό μπορούν να αποτελέσουν ένα θετικό παράδειγμα συνύπαρξης της σύγχρονης πόλης με την ιστορική της κληρονομιά.

Η Πάτρα συνεχίζει να κρύβει κάτω από τους δρόμους και τα κτήριά της πολύτιμα ίχνη του παρελθόντος της. Το ρωμαϊκό ταφικό μνημείο της Αγίας Σοφίας και Ζακύνθου αποτελεί ένα ακόμη κομμάτι αυτής της ιστορίας, το οποίο αξίζει να διατηρηθεί και να γίνει γνωστό στις επόμενες γενιές.

ΒΙΝΤΕΟ

Στο παρακάτω βίντεο καταγράφεται η σημερινή εικόνα του ρωμαϊκού ταφικού μνημείου στη συμβολή των οδών Αγίας Σοφίας και Ζακύνθου στην Πάτρα. Τα πλάνα αποτυπώνουν την κατάσταση του μνημείου πριν από την ολοκλήρωση των εργασιών προστασίας και ανάδειξής του, προσφέροντας μια εικόνα των σωζόμενων κατασκευών και της γενικής διάταξης του ταφικού συγκροτήματος.

Φωτογραφικό και βιντεοληπτικό υλικό:
Νικόλαος Π. Μενελάου (2012–2026).

Οι φωτογραφίες και το βίντεο που συνοδεύουν το παρόν άρθρο προέρχονται από το προσωπικό αρχείο του Νικολάου Π. Μενελάου και καταγράφουν την πορεία του μνημείου από την αποκάλυψή του το 2012 έως τη σημερινή του μορφή.