 |
| «Ο Εμμανουήλ Παπάς στο Άγιον Όρος, πριν την έναρξη της Επανάστασης στη Μακεδονία (καλλιτεχνική αναπαράσταση). |
Του Ιωάννου Καζαζάκη
Εκπαιδευτικού Μ.Ε. - Φυσιοθεραπευτού
Ο Εμμανουήλ Παπάς ήταν μιά εξέχουσα μορφή της Επανάστασης του 1821. Η συμβολή του στην έναρξη της εξέγερσης στη Μακεδονία υπήρξε καταλυτική. Ήταν άνθρωπος γενναίος και τής θυσίας. Θεωρείται μία από τίς πλέον ηρωικές και αγνές μορφές της Ελληνικής Επανάστασης.
Ο Εμμανουήλ Παπάς γεννήθηκε το 1773 στη Δοβίτσα του νομού Σερρών. Το χωριό του μαζί με μερικά άλλα διατήρησαν τον ελληνικό τους πληθυσμό, και την Ορθόδοξη πίστη τους κατά την Τουρκοκρατία. Ο πατέρας του Δημήτριος ήταν ιερέας και τιμήθηκε με το αξίωμα του Οικονόμου. Από εκεί προέρχεται και το οικογενειακό όνομα Παπάς. Την μητέρα του την έλεγαν Βασιλική. Είχε ακόμη τέσσερα αδέλφια και μία αδελφή.
Μόλις τελείωσε το Δημοτικό Σχολείο μετέβη στις Σέρρες γιά να σπουδάσει στην εκεί Σχολή. Μετά επέστρεψε πάλι στο χωριό του. Νυμφεύθηκε τη Φαίδρα, κόρη αρχοντικής οικογένειας με την οποία απέκτησαν έντεκα παιδιά. Μαζί με τα αδέλφια του χτίζει στο χωριό ναό, χρησιμοποιώντας δικά τους χρήματα. Δίνει δώρα σε φανατικούς Τούρκους γιά να μην εμποδίσουν το έργο τους. Ο ναός αποτελεί και σήμερα την εκκλησία του χωριού.
Μετά το θάνατο του πατέρα του το 1805, έρχεται στις Σέρρες γιά να ασχοληθεί με το εμπόριο πού είναι σε ακμή. Σύντομα αναδείχθηκε σε μεγαλέμπορος και τραπεζίτης. Ήταν σεβαστός και στους Τούρκους, που πολλές φορές τούς στήριζε οικονομικά. Σε λίγο καιρό η εμπορική του δραστηριότητα ξεπέρασε τα σύνορα, με υποκαταστήματα στη Θεσσαλονίκη, Κων/πολη και Βιέννη. Στίς δύο τελευταίες πόλεις ίδρυσε δικές του τράπεζες. Η περιουσία του ήταν μεγάλη. Αυτό του επέτρεψε να κάνει πολλές φιλανθρωπίες με κυριότερη ότι πολλές φορές εξαγόραζε θανατικές ποινές Ελλήνων. Επειδή είχε επιρροή στους Τούρκους κατάφερε και έπεισε τον Σουλτάνο να δώσει το δικαίωμα στο μητροπολίτη Σερρών να επιλύει τίς διαφορές μεταξύ των Χριστιανών. Μάλιστα ίδρυσε και εμποροδικείο.
Μετά το θάνατο του Ισμαήλ Μπέη, την εξουσία στις Σέρρες αναλαμβάνει ο γιός του, Γιουσούφ, ο οποίος ήταν σπάταλος και δημιουργούσε προβλήματα. Το 1817 οι σχέσεις του Παπά με τον Γιουσούφ Μπέη δεν είναι καλές και ο Γιουσουφ τον απειλεί ακόμη και με θάνατο. Ο Παπάς αναγκάστηκε να φύγει από τίς Σέρρες και να εγκατασταθεί στην Κών/πολη.
Κατά την παραμονή του στην Κων/πολη ο Εμ. Παπάς μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία από τον Κων/νο Παπαδάτο, άνθρωπο του Αλ. Υψηλάντη. Το 1819 έγινε αρχιταμίας της Εταιρείας. Έδωσε 1.000 γρόσια γιά τον Αγώνα. Εκεί συνεργάστηκε με τούς Φιλικούς Κ. Κουμπάρη και Γ. Σταματά και προχώρησαν στη μύηση και άλλων μελών. Μέσω της Πύλης κατάφερε να εισπράξει μεγάλο μέρος από το χρέος πού τού είχε ο Γιουσουφ Μπέης των Σερρών, το οποίο έδωσε για τον Αγώνα.
Ο Νικόλαος Κασομούλης μετέφερε στις Σέρρες το μήνυμα ότι στις 25 Μαρτίου του 1821 θα εκδηλωθεί σε όλη την Ελλάδα επανάσταση κατά των Τούρκων, αλλά δεν βρήκε αναταπόκριση. Ο Εμ. Παπάς έφυγε από την Κων/πολη γιά το Άγιον Όρος και από εκεί ειδοποίησε στις Σέρρες να ξεσηκωθούν. Όμως οι Σερραίοι δεν επαναστάτησαν. Ο θάνατος του Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε΄έκανε τους Σερραίους να δειλιάσουν. Επίσης τότε στις Σέρρες με πληθυσμό 30.000, οι 12.000 ήταν Τούρκοι με καλά εξοπλισμένο στρατό. Ο Παπάς βρισκόταν στη Μονή Εσφιγμένου. Πήγε με το πλοίο του Θρακιώτη φιλικού Αντώνη Βισβίζη πού ήταν γεμάτο όπλα και πολεμοφόδια. Η περιοχή του Αγίου Όρους θεωρούνταν η πιό κατάλληλη περιοχή γιά ορμητήριο λόγω της φυσικής οχύρωσης και λόγω του ότι μόναζαν 3.000 άνδρες οι περισσότεροι από αυτούς θα μπορούσαν να πάρουν όπλα.
Η ΚΉΡΥΞΗ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΙΣ 16 ΜΑΪΟΥ 1821
Τα γεγονότα έφεραν τον Παπά πρό τετελεσμένων γεγονότων. Ο Τούρκος Πασάς της Θεσσαλονίκης φοβούμενος από τα γεγονότα στη Μολδοβλαχία και την Πελοπόνησο, διέταξε να γίνουν βιαιοπραγίες σε βάρος των Ελήνων και σκότωσαν τον πρόκριτο Κ. Παπαγεωργάκη. Οι κάτοικοι αντέδρασαν και στις 16 Μαϊου εξόντωσαν τη φρουρά του τούρκικου διοικητηρίου. Στή συνέχεια απώθησαν 1.000 Τούρκους πού έρχονταν εναντίον τους. Την ίδια μέρα έγινε σύνοδος μοναχών και λαϊκών στις Καρυές, η οποία αποφάσισε την έναρξη της επανάστασης στην Μακεδονία. Ο Εμμανουήλ Παπάς ανακηρύχθηκε `` αρχηγός και υπερασπιστής τής Μακεδονίας. ‘’ Αφού εγκατέστησε το αρχηγείο του στο Άγιον Όρος. Με τούς 2.500 άνδρες του, ανέλαβε δράση με ταυτόχρονες εξεγέρσεις στην Κασσάνδρα, την Ορμύλια, τη Σιθωνία και τα Μαντεμοχώρια. Σε συνεργασία με τον καπετάν Χάψα καταλαμβάνουν την Ιερισσό. Σημαντική βοήθεια είχε και από τίς Ι.Μονές του Αγίου Όρους.
Τα οικονομικά έξοδα καλύπτονταν από τον Παπά. Ωστόσο άρχιζαν να εμφανίζονται δυσκολίες. Η επανάσταση στη Μολδοβλαχία απέτυχε και ο Ιωάννης Φαρμάκης που προοριζόταν να αναλάβει τη στρατιωτική αρχηγία είχε συλληφθεί από τούς Τούρκους. Έτσι χωρίς έμπειρο διοικητή ο Παπάς αναλαμβάνει την αρχηγία. Μετά τίς πρώτες νίκες ο Παπάς προχώρησε βόρεια στη Ρεντίνα γιά να αποκρούσει ενίσχυση των Τούρκων από την Κων/πολη και ο καπετάν Χάψας κινήθηκε δυτικά και καταδίωξε τούς Τούρκους πού έρχονταν από τη Θέρμη. Ο Παπάς ζήτησε ενίσχυση από οπλαρχηγούς τού Ολύμπου, αλλά αυτοί δίστασαν να απομακρυνθούν από την βάση τους.
Αντίθετα οι Τούρκοι πήραν με εντολή του σουλτάνου τη βοήθεια πού ζήτησαν. Ο Μπαϊράμ Πασάς πού είχε συγκεντρώσει ισχυρή δύναμη από τη Θράκη καί την Καλλίπολη γιά την καταστολή της επανάστασης στη νότια Ελλάδα, έσπευσε γιά βοήθεια. Στα μέσα Ιουνίου ο Μπαϊράμ Πασάς με 23.000 άνδρες, χτύπησε το στρατό του Παπά στην Ρεντίνα καί μετά από σθεναρή αντίσταση των Ελλήνων το απώθησε. Ο Παπάς κατέφυγε στον Πολύγυρο, ενώ ο Μπαϊράμ Πασάς πήγε στη Θεσσαλονίκη, όπου κήρυξε γενική επιστράτευση. Συγκέντρωσε μεγάλη δύναμη 30.000 πεζών και 5.000 ιππέων.
Ο Αχμέτ Μπέης των Γιαννιτσών εισέβαλε στα Βασιλικά και έσφαξε τον πληθυσμό. Ο καπετάν Χάψας πού έσπευσε γιά βοήθεια με 200 άνδρες έπεσε μαχόμενος έξω από τα Βασιλικά. Οι Τούρκοι είχαν πάνω από 500 νεκρούς. Με την κατάρευση του μετώπου οι Τούρκοι πυρπόλησαν τα χωριά καί έσφαζαν τούς κατοίκους στην κεντρική Χαλκιδική.
Οι διασωθέντες κατέφυγαν στις χερσονήσους της Χαλκιδικής. Στο Άγιον Όρος ο Παπάς, άφησε το φίλο του, Νικηφόρο Ιβηρήτη, γιά να αναλάβει την οχύρωση των μονών, ενώ ο ίδιος πήγε και οχύρωσε τη διώρυγα της Ποτίδαιας. Οι Τούρκοι στις αρχές Ιουνίου με ισχυρές δυνάμεις πέρασαν αρχικά τη διώρυγα, αλλά τελικά οι Έλληνες τούς έδιωξαν αφήνοντας πίσω τους πάνω από 500 νεκρούς καί πολλά πυρομαχικά. Ταυτόχρονα στις Σέρρες εκδηλώθηκε επαναστατικό κίνημα πού όμως κατεστάλη γρήγορα. Οι Τούρκοι δεν διέπραξαν αντίποινα και επειδή ήταν 8 Μαϊου, ημέρα γιορτής του αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, ο άγιος Ιωάννης θεωρήθηκε σωτήρας της πόλης. Οι Τούρκοι φυλάκισαν τη σύζηγο του Παπά, Φαίδρα καί τα επτά από τα έντεκα παιδιά τους. Τα άλλα τρία βρίσκονταν στο εξωτερικό. Ο μητροπολίτης Χρύσανθος εξαγόρασε την θανατική τους ποινή καί η Φαίδρα με τα παιδιά της έμειναν στη φυλακή μέχρι το 1826, οπότε αποφυλακίστηκαν.
Το φθινόπωρο η κατάσταση στην Κασσάνδρα ήταν δύσκολη. Πείνα καί επιδημίες ταλαιπωρούσαν τούς μαχητές και τούς κατοίκους. Πολλοί έφυγαν καί βρήκαν καταφύγιο στα νησιά Λήμνο, Σκύρο και Σκόπελο. Από την Πελοπόννησο δεν μπορούσαν να έρθουν ενισχύσεις γιατί ήταν σε εξέλιξη η πολιορκία τής Τρίπολης. Στις 30 Οκτωβρίου οι Τούρκοι με ισχυρό στρατό κατέλαβαν την Ποτίδαια, την Κασσάνδρα και τη Σιθωνία. Ο Εμ. Παπάς διέφυγε στο Άγιον Όρος.
Μετά από αυτή την εξέλιξη οι ηγούμενοι επιθυμούσαν να διαπραγματευθούν γιά να μην έχουν χειρότερες συνέπειες. Ο Παπάς μαθαίνοντας αυτά τα δυσάρεστα νέα αποφάσισε να φύγει από το Άγιον Όρος. Όμως εξαντλημένος από τίς κακουχίες του πολέμου πέθανε μέσα στο πλοίο από ανακοπή καρδιάς στις 5 Δεκεμβρίου του 1821. Η σορός του μεταφέρθηκε στην Ύδρα και κηδεύτηκε με τιμές αρχιστρατήγου.
Το 1927, πρός τιμήν του ήρωα, η γενετειρά του Δοβίτσα άλλαξε το όνομά της σε Εμμανουήλ Παπάς. Τα λείψανά του μεταφέρθηκαν στις 17/5/1966 καί εναποτέθηκαν κάτω από τον ανδριάντα του, στην Πλατεία Ελευθερίας των Σερρών.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου