Σειρά άρθρων: ΤΑ 7 ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ (3/7)
Του Νικόλαου Μενελάου
Τέως Προέδρου Σωματείου Ταχυδρόμων Νομού Αχαΐας
Υπήρχαν έργα της αρχαιότητας που προκαλούσαν θαυμασμό για το μέγεθός τους.
Άλλα για την τεχνική τους.
Άλλα για τον πλούτο και την πολυτέλειά τους.
Στην Ολυμπία όμως υπήρχε ένα έργο που, σύμφωνα με τις αρχαίες μαρτυρίες, προκαλούσε κάτι περισσότερο.
Δέος.
Μέσα στον μεγάλο ναό του Διός καθόταν ο «πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε», όπως τον αποκαλεί ο Όμηρος: ο κυρίαρχος του Ολύμπου, αποδοσμένος από το χέρι ενός από τους μεγαλύτερους γλύπτες όλων των εποχών.
Του Φειδία.
Χρυσός, ελεφαντόδοντο, ξύλο, έβενος, πολύτιμοι λίθοι και χρώματα ενώθηκαν για να δημιουργήσουν ένα κολοσσιαίο άγαλμα ύψους περίπου δώδεκα μέτρων.
Το άγαλμα δεν σώθηκε.
Γνωρίζουμε όμως τόσα πολλά γι' αυτό, ώστε σχεδόν μπορούμε ακόμη να μπούμε στον ναό, να σηκώσουμε το βλέμμα και να αντικρίσουμε τον Δία.
Και αυτό το οφείλουμε κυρίως σε έναν άνθρωπο που επισκέφθηκε την Ολυμπία περίπου έξι αιώνες μετά τον Φειδία:
τον Παυσανία.
Η Ολυμπία και ο ναός του Διός
Η Ολυμπία δεν ήταν πόλη με τη συνηθισμένη έννοια.
Ήταν ένα από τα σημαντικότερα πανελλήνια ιερά του αρχαίου ελληνικού κόσμου και ο τόπος όπου τελούνταν προς τιμήν του Δία οι Ολυμπιακοί Αγώνες.
Στην καρδιά του ιερού χώρου, της Άλτεως, υψώθηκε κατά τον 5ο αιώνα π.Χ. ο μεγάλος δωρικός ναός του Διός.
Ο Παυσανίας αναφέρει ότι ο ναός και το άγαλμα συνδέονταν με τα λάφυρα των Ηλείων μετά τη σύγκρουσή τους με την Πίσα. Ο ίδιος δίνει για τον ναό μήκος 230 πόδια, πλάτος 95 και ύψος μέχρι το αέτωμα 68 πόδια.
Ο ναός ήταν ήδη ένα από τα σπουδαιότερα οικοδομήματα της κλασικής Ελλάδας.
Αλλά το εσωτερικό του έπρεπε να αποκτήσει ένα λατρευτικό άγαλμα αντάξιο του θεού στον οποίο ήταν αφιερωμένος.
Και γι' αυτό το έργο επιλέχθηκε ο Φειδίας.
Ο άνθρωπος που έπρεπε να απεικονίσει τον Δία
Ο Φειδίας δεν ήταν ένας άγνωστος τεχνίτης.
Το όνομά του είχε ήδη συνδεθεί με τα μεγάλα καλλιτεχνικά έργα της κλασικής Αθήνας και ιδιαίτερα με την Αθηνά Παρθένο, το κολοσσιαίο χρυσελεφάντινο άγαλμα που βρισκόταν στον Παρθενώνα.
Στην Ολυμπία όμως η πρόκληση ήταν διαφορετική.
Έπρεπε να δώσει ανθρώπινη μορφή στον ανώτατο θεό.
Όχι στον Δία που εκτοξεύει τον κεραυνό μέσα στη μάχη.
Όχι στον οργισμένο τιμωρό.
Αλλά στον Δία που κυβερνά.
Στον θεό που δεν χρειάζεται να κινηθεί για να επιβάλει την παρουσία του.
Καθισμένος στον θρόνο του, ήρεμος και παντοδύναμος.
Η αρχαία παράδοση συνέδεσε την έμπνευση του Φειδία με τον Όμηρο και με μία από τις εντυπωσιακότερες εικόνες της Ιλιάδας: τη στιγμή κατά την οποία ο Δίας συγκατανεύει στη Θέτιδα και με την κίνηση της κεφαλής του σείεται ο Όλυμπος.
Ο Φειδίας έπρεπε να πετύχει με χρυσό και ελεφαντόδοντο αυτό που ο ποιητής είχε δημιουργήσει με λέξεις.
Ένα άγαλμα περίπου δώδεκα μέτρων
Ο Δίας παρουσιαζόταν καθισμένος σε περίτεχνο θρόνο.
Το συνολικό ύψος του αγάλματος υπολογίζεται περίπου στα δώδεκα μέτρα.
Και εδώ βρίσκεται μία από τις πιο χαρακτηριστικές λεπτομέρειες που μας παρέδωσε η αρχαιότητα.
Ο Στράβων παρατηρεί ότι, παρότι ο ναός ήταν πολύ μεγάλος, το άγαλμα δημιουργούσε την εντύπωση ότι ήταν σχεδόν υπερβολικά μεγάλο για το εσωτερικό του.
Ο Δίας καθόταν.
Αν όμως σηκωνόταν όρθιος, έγραφε ο Στράβων, θα έδινε την εντύπωση ότι θα ξεσκέπαζε τον ναό.
Δεν γνωρίζουμε αν αυτή η σχέση μεγέθους ήταν συνειδητή επιλογή του Φειδία.
Το αποτέλεσμα όμως πρέπει να ήταν συγκλονιστικό.
Ο επισκέπτης έμπαινε στον ναό και βρισκόταν απέναντι σε έναν θεό που έμοιαζε να μην χωρά μέσα στο ανθρώπινο οικοδόμημα που είχε κατασκευαστεί γι' αυτόν.
Χρυσός και ελεφαντόδοντο
Το άγαλμα ήταν χρυσελεφάντινο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αποτελούνταν από συμπαγή χρυσό και ελεφαντόδοντο.
Στο εσωτερικό υπήρχε ξύλινος σκελετός, πάνω στον οποίο προσαρμόζονταν διαφορετικά υλικά.
Το ελεφαντόδοντο χρησιμοποιούνταν κυρίως στα γυμνά μέρη του σώματος ώστε να αποδίδει την όψη της ανθρώπινης σάρκας.
Ο χρυσός κάλυπτε ενδύματα και άλλα τμήματα.
Η τεχνική απαιτούσε εξαιρετική ακρίβεια.
Μεγάλα τμήματα ελεφαντόδοντου έπρεπε να κατεργαστούν, να διαμορφωθούν και να προσαρμοστούν πάνω στον ξύλινο πυρήνα. Χρυσά ελάσματα έπρεπε αντίστοιχα να τοποθετηθούν στα υπόλοιπα μέρη.
Το αποτέλεσμα δεν ήταν ένα απλό γλυπτό.
Ήταν μία τεράστια σύνθεση διαφορετικών υλικών.
Ο Δίας όπως τον είδε ο Παυσανίας
Η λεπτομερέστερη σωζόμενη περιγραφή προέρχεται από τον Παυσανία, ο οποίος επισκέφθηκε την Ολυμπία τον 2ο αιώνα μ.Χ.
Είδε λοιπόν το ίδιο το άγαλμα.
Ο Δίας φορούσε στεφάνι από κλαδιά ελιάς.
Στο δεξί του χέρι κρατούσε τη Νίκη, επίσης κατασκευασμένη από χρυσό και ελεφαντόδοντο.
Στο αριστερό κρατούσε περίτεχνο σκήπτρο από διαφορετικά μέταλλα.
Πάνω στο σκήπτρο στεκόταν ένας αετός.
Τα σανδάλια του ήταν χρυσά.
Χρυσό ήταν και το ένδυμά του, πάνω στο οποίο υπήρχαν παραστάσεις ζώων και λουλουδιών.
Αλλά ο Φειδίας δεν σταμάτησε στον ίδιο τον θεό.
Δημιούργησε γύρω του έναν ολόκληρο κόσμο.
Ένας θρόνος που ήταν έργο τέχνης από μόνος του
Ο θρόνος του Δία ήταν διακοσμημένος με χρυσό, ελεφαντόδοντο, έβενο και πολύτιμους λίθους.
Πάνω του υπήρχαν ζωγραφικές και γλυπτικές παραστάσεις.
Νίκες.
Σφίγγες.
Ο Απόλλων και η Άρτεμις.
Οι Χάριτες και οι Ώρες.
Ο Ηρακλής.
Αμαζόνες.
Θεοί και μυθολογικά επεισόδια.
Στη βάση του αγάλματος υπήρχαν ακόμη περισσότερες μορφές.
Ο Φειδίας δεν είχε δημιουργήσει απλώς έναν τεράστιο Δία.
Είχε τοποθετήσει γύρω από τον θεό ένα εικονογραφικό σύμπαν που θύμιζε στον θεατή τη θέση του μέσα στην κοσμική και μυθολογική τάξη.
Ολόκληρο το έργο λειτουργούσε ως ενιαία σύνθεση.
«Οι αριθμοί δεν αρκούν»
Κάπου εδώ ο Παυσανίας κάνει μια παρατήρηση που ίσως μας λέει περισσότερα για το άγαλμα από οποιαδήποτε μέτρηση.
Γνώριζε ότι άλλοι είχαν μετρήσει το ύψος και το πλάτος του Δία.
Αλλά δεν τους επαινεί γι' αυτό.
Γιατί, όπως ουσιαστικά λέει, οι αριθμοί υπολείπονταν κατά πολύ της εντύπωσης που προκαλούσε η θέα του αγάλματος.
Και ίσως αυτή να είναι η καλύτερη περιγραφή ενός έργου που δεν μπορούμε πλέον να δούμε.
Μπορούμε να γράψουμε «δώδεκα μέτρα».
Μπορούμε να υπολογίσουμε τις διαστάσεις του ναού.
Μπορούμε να ανακατασκευάσουμε τον θρόνο.
Αλλά δεν μπορούμε να ανακατασκευάσουμε το συναίσθημα του ανθρώπου που έμπαινε στον ναό και αντίκριζε για πρώτη φορά τον χρυσελεφάντινο Δία.
Το εργαστήριο του Φειδία
Ο Φειδίας δεν κατασκεύασε το τεράστιο άγαλμα μέσα στον ναό.
Δυτικά της Άλτεως υπήρχε ειδικό εργαστήριο, το οποίο ο ίδιος ο Παυσανίας γνώριζε και αναφέρει.
Πολλούς αιώνες αργότερα η αρχαιολογία θα έδινε μια εκπληκτική επιβεβαίωση.
Το εργαστήριο εντοπίστηκε.
Οι ανασκαφές αποκάλυψαν μήτρες, εργαλεία, υπολείμματα υλικών και στοιχεία που συνδέονται με την κατασκευή ενός μεγάλου χρυσελεφάντινου έργου.
Το κτήριο είχε διαστάσεις και εσωτερική οργάνωση κατάλληλες για την προετοιμασία των μεγάλων τμημάτων του αγάλματος.
Εδώ εργάστηκε ο Φειδίας μαζί με τους τεχνίτες του.
Εδώ κόπηκε και διαμορφώθηκε το ελεφαντόδοντο.
Εδώ προετοιμάστηκαν τα διακοσμητικά στοιχεία.
Και εδώ βρέθηκε, πολλούς αιώνες αργότερα, ένα από τα πιο συγκινητικά μικρά ευρήματα της αρχαιολογίας της Ολυμπίας.
Ένα ταπεινό αγγείο.
Πάνω του υπήρχαν χαραγμένες δύο λέξεις:
«ΦΕΙΔΙΟ ΕΙΜΙ».
«Ανήκω στον Φειδία».
Η βάση του αγγείου από το εργαστήριο του Φειδία, με την εγχάρακτη επιγραφή «ΦΕΙΔΙΟ ΕΙΜΙ». Φωτογραφία: Richard (tortipede), CC BY-NC-SA 2.0.
Το μεγάλο άγαλμα χάθηκε.
Αλλά το όνομα του ανθρώπου που το δημιούργησε επέστρεψε μέσα από το χώμα.
Ένα άγαλμα που χρειαζόταν φροντίδα
Ένα χρυσελεφάντινο έργο τέτοιου μεγέθους δεν μπορούσε απλώς να τοποθετηθεί στον ναό και να αφεθεί εκεί για αιώνες.
Χρειαζόταν συντήρηση.
Και ο Παυσανίας μάς διασώζει μία εκπληκτική λεπτομέρεια.
Στην Ολυμπία χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο για την προστασία του ελεφαντόδοντου.
Η Άλτις είχε υγρασία και το λάδι θεωρούνταν ότι προστάτευε το υλικό από τις επιπτώσεις της.
Μπροστά από το άγαλμα υπήρχε μαύρο δάπεδο, γύρω από το οποίο είχε κατασκευαστεί υπερυψωμένο περίγραμμα από παριανό μάρμαρο ώστε να συγκρατεί το λάδι.
Ο Παυσανίας μάλιστα συγκρίνει την πρακτική με την Αθηνά Παρθένο στην Ακρόπολη, όπου, λόγω του ξηρότερου περιβάλλοντος, χρησιμοποιούνταν νερό για τη διατήρηση της απαραίτητης υγρασίας του ελεφαντόδοντου.
Πίσω λοιπόν από το Θαύμα υπήρχε και μια καθημερινή πραγματικότητα:
άνθρωποι που επί γενιές φρόντιζαν το έργο ώστε να παραμένει ζωντανό.
Ο Φειδίας ζητά την κρίση του ίδιου του Δία
Και τότε η ιστορία περνά από την τέχνη στον θρύλο.
Ο Παυσανίας καταγράφει μια παράδοση που εξακολουθούσαν να διηγούνται στην Ολυμπία την εποχή του.
Όταν ο Φειδίας ολοκλήρωσε το άγαλμα, προσευχήθηκε στον Δία.
Ζήτησε από τον θεό να του δώσει ένα σημάδι εάν το έργο ήταν της αρεσκείας του.
Και τότε, σύμφωνα με την παράδοση, έπεσε κεραυνός στο δάπεδο.
Αιώνες αργότερα, όταν ο Παυσανίας επισκέφθηκε τον ναό, του έδειξαν ακόμη το σημείο όπου υποτίθεται ότι είχε πέσει ο κεραυνός. Ένα χάλκινο αγγείο κάλυπτε το συγκεκριμένο μέρος του δαπέδου.
Δεν έχουμε φυσικά τρόπο να αντιμετωπίσουμε την ιστορία ως ιστορικό γεγονός.
Αλλά αυτό δεν μειώνει τη σημασία της.
Μας δείχνει πώς έβλεπαν οι ίδιοι οι αρχαίοι το έργο του Φειδία.
Ο καλλιτέχνης είχε αποδώσει τόσο πειστικά τον θεό ώστε, σύμφωνα με τον θρύλο, ο ίδιος ο Δίας ενέκρινε την εικόνα του.
Όταν ένας αυτοκράτορας θέλησε να γίνει... Δίας
Το άγαλμα παρέμεινε στην Ολυμπία επί αιώνες.
Και κάποια στιγμή βρέθηκε αντιμέτωπο με μία από τις πιο παράξενες επιθυμίες Ρωμαίου αυτοκράτορα.
Ο Σουητώνιος αναφέρει ότι ο Καλιγούλας διέταξε να μεταφερθούν από την Ελλάδα στη Ρώμη περίφημα αγάλματα θεών, ανάμεσά τους και ο Δίας της Ολυμπίας.
Το σχέδιό του ήταν ακόμη πιο εξωφρενικό.
Ήθελε να αφαιρεθούν τα κεφάλια τους και να αντικατασταθούν με το δικό του.
Η διαταγή δεν πραγματοποιήθηκε.
Ο Καλιγούλας δολοφονήθηκε το 41 μ.Χ. και ο Δίας παρέμεινε στην Ολυμπία.
Το γεγονός όμως αποκαλύπτει κάτι άλλο:
σχεδόν πέντε αιώνες μετά τη δημιουργία του, το έργο του Φειδία εξακολουθούσε να θεωρείται ένα από τα διασημότερα και ιερότερα αγάλματα του ελληνικού κόσμου.
Οι τελευταίοι αιώνες
Ο χρόνος όμως άλλαζε τον κόσμο γύρω από την Ολυμπία.
Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έγινε χριστιανική.
Οι παλαιές λατρείες περιορίστηκαν και σταδιακά εγκαταλείφθηκαν.
Στα τέλη του 4ου και στις αρχές του 5ου αιώνα μ.Χ. το αρχαίο ιερό έχασε πλέον τη λειτουργία που είχε διατηρήσει επί αιώνες.
Κάπου σε αυτή την περίοδο χάνουμε και τα ασφαλή ίχνη του χρυσελεφάντινου Δία.
Και αρχίζει το τελευταίο μεγάλο μυστήριο του Θαύματος.
Έφυγε ο Δίας για την Κωνσταντινούπολη;
Μία πολύ διαδεδομένη παράδοση υποστηρίζει ότι το άγαλμα μεταφέρθηκε από την Ολυμπία στην Κωνσταντινούπολη.
Εκεί φέρεται να βρέθηκε στη συλλογή του Λαύσου, ενός υψηλού αξιωματούχου της αυτοκρατορικής αυλής, μαζί με άλλα περίφημα έργα της αρχαιότητας.
Στη συνέχεια υποτίθεται ότι καταστράφηκε όταν το παλάτι και η συλλογή κάηκαν τον 5ο αιώνα μ.Χ., με συχνότερα αναφερόμενη χρονολογία το 475.
Η ιστορία είναι εντυπωσιακή.
Αλλά εδώ χρειάζεται προσοχή.
Οι σχετικές μαρτυρίες είναι μεταγενέστερες και η ακριβής πορεία του αγάλματος από την Ολυμπία στην Κωνσταντινούπολη δεν τεκμηριώνεται με τρόπο που να μας επιτρέπει να παρουσιάσουμε την εκδοχή αυτή ως βέβαιο γεγονός.
Επομένως το ασφαλέστερο συμπέρασμα είναι απλό:
δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα πότε, πού και με ποιον τρόπο καταστράφηκε ο Δίας του Φειδία.
Μπορεί πράγματι να μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη και να χάθηκε εκεί.
Μπορεί η πραγματική ιστορία της καταστροφής του να ήταν διαφορετική.
Το τελευταίο κεφάλαιο της ζωής του παραμένει ανοιχτό.
Μύθος και πραγματικότητα
«Το άγαλμα ήταν ολόκληρο από συμπαγή χρυσό και ελεφαντόδοντο.»
Όχι.
Ήταν χρυσελεφάντινο, με εσωτερικό ξύλινο πυρήνα πάνω στον οποίο προσαρμόζονταν τα πολύτιμα υλικά.
«Ο Δίας ήταν όρθιος.»
Όχι.
Παριστανόταν καθισμένος στον θρόνο. Ακριβώς γι' αυτό ήταν τόσο εντυπωσιακή η παρατήρηση ότι, αν σηκωνόταν, θα έμοιαζε να ξεπερνά το ύψος του ναού.
«Ο κεραυνός απέδειξε ότι ο Δίας ενέκρινε το έργο.»
Πρόκειται για αρχαία παράδοση που καταγράφει ο Παυσανίας, όχι για ιστορικά επαληθεύσιμο περιστατικό.
«Ο Καλιγούλας μετέφερε το άγαλμα στη Ρώμη.»
Όχι.
Ο Σουητώνιος αναφέρει ότι έδωσε σχετική διαταγή, αλλά η μεταφορά δεν πραγματοποιήθηκε.
«Ξέρουμε ότι το άγαλμα κάηκε στην Κωνσταντινούπολη το 475 μ.Χ.»
Όχι με βεβαιότητα.
Αυτή είναι η γνωστότερη παράδοση για το τέλος του, αλλά η τελική τύχη του αγάλματος παραμένει ιστορικά αβέβαιη.
Το πρόσωπο του θεού
Το άγαλμα του Δία ήταν κάτι περισσότερο από επίδειξη τεχνικής δεξιοτεχνίας.
Για τους ανθρώπους που το αντίκριζαν ήταν εικόνα της ίδιας της θεϊκής μεγαλοπρέπειας.
Ο ρήτορας Κοϊντιλιανός έγραψε αιώνες αργότερα ότι η ομορφιά του έργου είχε προσθέσει κάτι ακόμη και στην ήδη υπάρχουσα θρησκευτική ευλάβεια προς τον θεό.
Αυτό ίσως είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα του Φειδία.
Δεν δημιούργησε απλώς ένα περίφημο άγαλμα του Δία.
Για γενιές ανθρώπων δημιούργησε την εικόνα του Δία.
Και όταν οι αρχαίοι ταξιδιώτες άρχισαν να απαριθμούν τα σπουδαιότερα θεάματα του κόσμου, το έργο του Φειδία πήρε τη θέση του ανάμεσά τους.
Έγινε ένα από τα Επτά Θαύματα του Αρχαίου Κόσμου.
«ΦΕΙΔΙΟΥ ΕΙΜΙ»
Σήμερα, αν επισκεφθούμε την Ολυμπία, δεν υπάρχει χρυσελεφάντινος θεός μέσα στον ναό.
Οι τεράστιες κολόνες βρίσκονται πεσμένες στο έδαφος.
Ο χρυσός χάθηκε.
Το ελεφαντόδοντο χάθηκε.
Ο ξύλινος σκελετός εξαφανίστηκε.
Δεν έχουμε ούτε ένα κομμάτι που να μπορούμε με ασφάλεια να δείξουμε και να πούμε:
«Αυτό ανήκε στον Δία του Φειδία».
Κι όμως, λίγα μέτρα μακρύτερα, η αρχαιολογία μας έδωσε κάτι πολύ μικρότερο.
Το εργαστήριο όπου δημιουργήθηκε.
Τα ίχνη των ανθρώπων που εργάστηκαν εκεί.
Και ένα μικρό αγγείο.
Πάνω του δύο λέξεις:
«ΦΕΙΔΙΟΥ ΕΙΜΙ».
Το Θαύμα χάθηκε.
Ο δημιουργός του όμως άφησε την υπογραφή του στην Ολυμπία.
Και δυόμισι χιλιάδες χρόνια αργότερα, το όνομά του εξακολουθεί να βρίσκεται εκεί.
Στο επόμενο μέρος του αφιερώματος:
Το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού — ο τάφος ενός ηγεμόνα που χάρισε το όνομά του
στους μεγαλοπρεπείς τάφους ολόκληρου του κόσμου.
Αρχαίες πηγές
Όμηρος, Ιλιάδα, Α 528–530.
Η περίφημη εικόνα του Δία που συγκατανεύει με την κίνηση της κεφαλής του και
συγκλονίζει τον Όλυμπο, με την οποία η αρχαία παράδοση συνέδεσε την έμπνευση
του Φειδία.
Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις, V.10.2–V.11.10.
Η σημαντικότερη σωζόμενη περιγραφή του χρυσελεφάντινου Δία, του θρόνου, της
Νίκης, του σκήπτρου, του διακόσμου, της συντήρησης με ελαιόλαδο και της
παράδοσης για τον κεραυνό. Ο Παυσανίας είδε το άγαλμα στην Ολυμπία τον 2ο αιώνα
μ.Χ.
Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις, V.15.1.
Αναφορά στο εργαστήριο του Φειδία έξω από την Άλτι.
Στράβων, Γεωγραφικά, VIII.3.30.
Περιγραφή του μεγέθους του αγάλματος και η περίφημη παρατήρηση ότι, αν ο
καθισμένος Δίας σηκωνόταν, θα έμοιαζε να ξεσκεπάζει τον ναό.
Σουητώνιος, Βίος Καλιγούλα, 22.2.
Η διαταγή του Καλιγούλα να μεταφερθούν στη Ρώμη διάσημα λατρευτικά αγάλματα,
μεταξύ των οποίων ο Δίας της Ολυμπίας, ώστε να αντικατασταθούν τα κεφάλια τους
με το δικό του.
Κοϊντιλιανός, Institutio Oratoria, XII.10.9.
Μαρτυρία για την τεράστια καλλιτεχνική και θρησκευτική επίδραση του έργου του
Φειδία.
Νεότερη βιβλιογραφία – αρχαιολογικές και ιστορικές πηγές
Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας – Αρχαιολογικός
Χώρος Ολυμπίας, “The Workshop of Phidias”.
Στοιχεία για το εργαστήριο, τον τρόπο κατασκευής του χρυσελεφάντινου αγάλματος,
τα αρχαιολογικά ευρήματα και το αγγείο με την επιγραφή «ΦΕΙΔΙΟΥ ΕΙΜΙ».
Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας – “The Gold and Ivory Statue of Zeus”.
Παρουσίαση της μορφής, της τεχνικής κατασκευής
και της προβληματικής γύρω από την τελική τύχη του αγάλματος.
Bernard
Ashmole & Nicholas Yalouris, Olympia: The Sculptures of the Temple of
Zeus.
Βασική μελέτη για τον ναό του Διός και το
καλλιτεχνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε το έργο του Φειδία.
Andrew
Stewart, One Hundred Greek Sculptors: Their Careers and Extant Works.
Μελέτη του Φειδία και των αρχαίων μαρτυριών για
το έργο του.
Αρχαιολογική έρευνα στην Ολυμπία – Γερμανικό
Αρχαιολογικό Ινστιτούτο.
Οι συστηματικές ανασκαφές αποκάλυψαν το εργαστήριο του Φειδία και τα κατάλοιπα
που συνδέουν τον χώρο με την κατασκευή του χρυσελεφάντινου αγάλματος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου